04 Mayıs 2021 Salı 00:02
Hıdırellez gelenekleri ve ritüelleri nelerdir?
Takip Et:

Herkes tarafından Hıdırellez’in ne zaman olduğu ve Hıdırellez’in ne olduğuyla beraber hangi güne denk geldiğinin araştırılmasının yanı sıra Hıdırellez geleneklerinin ve ritüellerinin neler olduğu da merakla araştırılıyor.

2021 Hıdırellez ne zaman, hangi gün?

Hıdırellez ya da Hıdrellez, Orta Asya, Ortadoğu ve Anadolu'da kutlanan mevsimlik bayramlardan biridir. Ruz-ı Hızır (Hızır günü) olarak adlandırılan Hıdırellez günü, dünyada darda kalanların yardımcısı olduğu düşünülen Hızır ile denizlerin hakimi olduğuna inanılan İlyas'ın yeryüzünde buluştukları gün olarak düşünülür ve kutlanır. Herkes tarafından 2021 yılında Hıdırellez’in hangi güne denk geldiği ve gelenekleri ile ritüellerinin neler olduğu ve niçin kutlanıldığı merakla araştırılıyor.

2021 Hıdırellez hangi tarihte kutlanacak?

Hıdırellez,  her sene 5-6 Mayıs tarihlerinde geleneksel bir bayram olarak kutlanmaktadır. Hıdırellez, Anadolu’da dünyada zorda kalanların yardımcısı olduğuna inanılan Hızır ile denizlerin hakimi olduğuna inanılan İlyas peygamberlerin yeryüzünde bir araya gelmeleriyle baharı müjdeledikleri için kutlanmaktadır.

Hıdırellez nedir?

Hıdırellez veya Hıdrellez, Orta Asya, Ortadoğu ve Anadolu topraklarında kutlanan mevsimlik bayramdır. Ruz-ı Hızır (Hızır Günü) adı verilen Hıdırellez günü, dünyada zorda kalanların yardımcısı olduğuna inanılan Hızır ile denizlerin hakimi olduğuna inanılan İlyas peygamberin yeryüzünde buluştukları gün olarak düşünülerek ve bunun sonucunda baharın habercisi olduğuna inanılarak kutlanan bir bayramdır. Gregoryen takvimi (Miladi takvimi)ne göre 6 Mayıs, eskiden kullanılan Rumi takvim olarak da bilinen Jülyen takvimine göre 23 Nisan Hıdırellez günüdür. 6 Mayıs'tan başlayıp 4 Kasım'a kadar olan süre Hızır Günleri adıyla yaz mevsimini, 8 Kasım'dan 5 Mayıs'a kadar olan süre ise Kasım Günleri adıyla kış mevsimini oluşturmaktadır. Bu yüzden 5 Mayıs günü gecesi kış mevsiminin bitip sıcak yaz günlerinin başladığı anlamına gelmektedir. Türkiye'de Hıdrellez Bayramı 5 Mayıs'ı 6 Mayıs'a bağlayan gece kutlanır. Bugün Hıristiyanlarca da baharın ve doğanın uyanmasının ilk günü olarak kabul edilir; bu günü Rum Ortodoks Patrikhanesi Rum Ortodokslar Aya Yorgi, Katolikler "Aziz George" günü olarak kutlamaktadırlar. Hıdırellez'in UNESCO'nun 'İnsanlığın Somut Olmayan Kültür Mirası Listesi'ne alınması amacıyla 2010 yılında çalışmalar başlatılmıştır.

Hıdırellez’in tarihçesi

Hızır ve Hıdırellezin kökeni yani tarihi hakkında pek çok düşünce ortaya atılmıştır. Bunlardan bazıları Hdırellezin Orta Asya, Ortadoğu ile Anadolu kültürlerine ait olduğu; diğerleri ise İslamiyet öncesi Orta Asya Türk Kültür ve inançlarına ait olduğu şeklindedir. Hıdırellez Bayramı’nı ve Hızır düşünüşünü tek bir kültürle birleştirmek olanaksız bir durumdur. İlk çağlardan beri Mezopotamya, Anadolu, İran, Osmanlı itibariyle Balkanlar ve bunların yanı sıra Doğu Akdeniz ülkelerinde bahar veya yazın gelişiyle bazı kutlamalar yapılmaktadır. Bazı yazılı eserler bu tipteki en eski ritüellerin milattan önce Mezopotamya’daki UR adlı şehirde yapıldığının göstergesidir. Kış mevsiminin bitmesiyle “Tammuz” adı altında kutlanan bu ritüeller Mezopotamya ovasını sulayan Fırat ve Dicle nehirlerinin canlanmasını sağlayan gücü temsil etmektedir.

Hızır İnancı nedir?

Hızır'ın; yaşam suyu (ab-ı hayat) içerek ölümsüzlüğe ulaşmış; özellikle de baharda insanlar arasında dolanarak, bolluk ve sağlık dağıtan, darda kalıp başı sıkışanlara yardım eden bir veli (Tanrı nazarında makbul, ermiş bir ulu) veya nebî (peygamber) olduğuna inanılır. Hüviyeti tam olarak bilinmese de halk arasında ve İslam mitolojisinde bir Hızır geleneği vardır. Hızır'ın bir isim değil, bir lakap olduğu genel olarak kabul gören bir kanaattir. Ancak çeşitli kaynaklarda adı ve nesebi hakkında çeşitli fikirler öne sürülmüştür. Bazıları Hızır ile İlyas peygamberin aynı şahıs olduklarını öne sürmüştür. Halkın Hızır hakkındaki düşünceleri ve inanışı onun sonsuz olduğu ve baharda doğanın uyanmasını sağlayan güç olduğu yönünde ilerlemektedir. Anadolu’nun yanı sıra Trakya, Kırım, Azerbaycan ve Suriye'nin birçok yerinde makamları vardır; bu da onun İslam aleminde hemen her yerde varlığına inanılan, fakat belirli birisi olmadığı bir simgeden ibaret olduğunu anlatmaktadır. Hızır doğasal bir durumu, baharla vücut bulmuş yaşamın tazelenmesinin simgesidir. Toplumda Hızır’ın sahip olduğuna inanılan güçler insanlara sağlık, uğur getirdiği tabiattaki diriliş, uyanış ve canlılığın insana yansıması şeklinde ortaya çıkar. İslamiyet öncesi "Gök Sakallı, Ak Sakallı Kocalar" gibi medet umulan, yardım istenen, akıl danışılan, kılavuzluk etmesi beklenen, barış, mutluluk, sağlık, refah getirdiğine inanılan bir kurtarıcı güç olarak düşünülür.

Hıdırellez nasıl kutlanır?

Herkes tarafından merakla Hıdırellezin nasıl kutlanıldığı merakla araştırılıyor. Hıdırellez, gelenekleri arasında herkes tarafından yayın olanı gül ağacı altına geçerek dilek tutmaktır. Bu gelenek Hıdırellez akşamında yapılmaktadır. İstenilen dilekler bir kağıda yazılarak asılı bir şekilde gül ağacının altına da çizilebilir. Hıdırellezin sabahında da önce gül ağacının yanına gidilir ve o notlar alınarak suya atılır. Hıdırellez akşamında bir diğer dilek dileme şekli de gül ağacına para asarak gerçekleştirilir. Ağaca asılı duran paralar ve dilekler 6 Mayıs 2021 sabahı erken bir vakitte geri toplanır. Ağaca asılan para yerinden alınarak cüzdana konulur ve bir yıl boyunca o para hiçbir şekilde harcanmaz. Hıdırellez parası o kişiye yıl boyu darlık ve parasızlık yüzü göstermez.

Hıdırellez gelenekleri neler?

Halk huzura kavuşmak ve türlü dileklerde bulunmak için kışın sona erdiği tabiatın uyandığı hıdrallez'de çeşitli çarelere başvurur. Anadolu'da halk tercihen beyaz elbiseler giyerek gün doğmadan önce yeşil ve bol sulu kırlara gidilip eğlenilir. Kutlamalar yeşillik, ağaçlık alanlarda, su kenarlarında, bir türbe ya da yatırın yanında yapılmaktadır. Bu gibi yerlere bu nedenle Hıdırlık denildiği de olur. Hızır'ın gezdiği kabul edilen yeşil yerlerde dolaşıp çiçek toplanır, oyunlar oynanır, baharın ilk kuzusu kesilerek yenilir. Toplanan çiçekler kaynatılıp içilirse hastalıklara iyi geleceğin; bu su ile kırk gün yıkanan kişinin gençleşip güzelleşeceğine inanılır. "Hızır Hakkı" için kuzu kesmek, Hızır geleneğinin yayıldığı her yerde görülen genel bir adettir. Diyarbakır'da Ciğaret adıyla ayrı bir tören yapılır. Baharın bu taze kuzusunu yemekle bedenlerin sağlık ve canlılık kazanacağı inanışı vardır. Hızır'ın eli değen şeylerin dolup taştığı rivayeti nedeniyle Hızır günü arifesinde yiyecek kaplarının, ambarların ve para keselerinin ağzı açık bırakılır. Ev, bağ, bahçe isteyenler herhangi bir yere istediklerinin küçük bir modelini yaparak; altın ve benzeri ziynet eşyası isteyenler ağaç yapraklarını kollarına veya boyunlarına takarak isteklerine kavuşacaklarına inanır. Anadolu'nun bazı yerlerinde Hıdrellez Günü yapılan duaların ve isteklerin kabul olması için sadaka verme, oruç tutma ve kurban kesme adeti vardır. Kurban ve adaklar "Hızır hakkı" için olmalıdır çünkü tüm bu hazırlıklar Hızır'a rastlamaya yöneliktir.

Hızır sopası nedir?

Bazı toplumlarda hastalıklara, ağrılara şifa olduğu yönünde inanılan Hızır  sopası geleneği bulunmaktadır. Bu sopa ağrı-sızı olan yerlere vurularak oradaki ağrıların geçmesine yardımcı olduğuna inanılmaktadır.

Hıdırellez bayramında baht açma töreni adı verilen şey sıklıkla kullanılmaktadır. Talihinin ve kısmetinin açılmasını isteyen genç kız ve kadınlar, yüzük, küpe gibi benzer eşyalarını çömleğe ataralar ve çömleğin üzerine su dökerek ağzını kapatırlar. Kapalı olan çömleği bir gece boyunca bir gül ağacının dibinde bekletirler. Ertesi sabah bir araya gelen kadınlar, çömleği ortaya koyar ve maniler söyleyerek çömleğin içindeki eşyaları çıkartılar. Bu törene İstanbul çevresinde baht açma", Denizli ve çevresinde "bahtiyar", Yörük ve Türkmenlerde "mantıfar", Balıkesir ve çevresinde "dağara yüzük atma", Edine ve çevresinde "niyet çıkarma", Erzurum'da "mani çekme" adı verilmektedir.

Yoğurt mayalama geleneği nasıl yapılır?

Kütahya ilinin Tavşanlı ilçesine bağlı olan Yörük köylerinde bir senelik yoğurt mayası, Hıdırellez ve bu günü takip eden 2 gün boyunca sabah ezanı ile tan ağarması arasında yer alan süre içerisinde doğada bulunan bitkilerin üzerinde kalan çiylerin toplanmasıyla yapılır. Trabzon-Şalpazarı İlçesi'nde maya katılmadan yoğurt yapılır. Mayalama sıcaklığındaki sütün içine besmeleyle bir tahta kaşık konur. Bu şekilde elde edilen maya bir yıl kullanılır ve gelecek yıl tekrar değiştirilir.

 

 

 


Son Güncelleme: 04.05.2021 00:02
Takip Et:
Yorumlar
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.