27 Mayıs 2021 Perşembe 09:21
27 Mayıs 1960 askeri muhtırası ve darbesi nedir? 27 Mayıs Darbesini kim yaptı, darve nedenleri nelerdir?
Takip Et:

27 Mayıs 1960 tarihinde yaşanan darbe olayı birçok kayıtlarda askeri müdahalesi veya ihtilal olarak geçmektedir. Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk darbesi olarak da bilinmektedir. Yaşanan darbe olayı planlı ve ordu girişimi esaslı olmadığı göz önünde.  Cumhurbaşkanı Celal Bayar, başbakan Adnan Menderes ve bazı hükûmet üyeleri tutuklanmıştır. 235 general ve 3500 civarında subay emekliye ayrılmış, üniversitede bulunan 147 öğretim görevlisinin işine son verilmiş ve bazı üniversiteler kapatılmıştır. Bununla beraber 520 hakim ve yargıç görevden alınmıştır. Darbeden sonra darbeyi planlayan ve icra eden 37 düşük rütbeli subay ve emekli Orgeneral Cemal Gürsel'in oluşturduğu Millî Birlik Komitesi ülke yönetimini üstlendi. Yaşanan bu olaylar 1950 yılında hükümete gelen Demokrat Parti'nin ülkeye gün geçtikçe bir baskı rejimine ve kardeş kavgasına götürdüğü nedeni ileri sürerek Türk Silahlı Kuvvetleri içerisinde bir grup subay, 27 Mayıs 1960 sabahı ülke yönetimine bütünüyle el koydu. 37 subaydan oluşan Millî Birlik Komitesi bu harekât ile anayasa ve TBMM'yi feshetti, siyasi faaliyetlere ise kısa süreliğine ara verildi. Cumhurbaşkanı Celâl Bayar, Başbakan Adnan Menderes başta olmak üzere birçok Demokrat Partiliyi askerler ve polisler tarafından tutuklandı.  Genelkurmay Başkanı Orgeneral Rüştü Erdelhun, İstiklal Savaşı kahramanlarından Ali Fuat Paşa, Kore gazisi Tahsin Yazıcı ve emekli olduktan sonra DP'den milletvekili seçilen eski Genelkurmay başkanı Mehmet Nuri Yamut da tutuklananlar arasındaydı.

27 Mayıs darbesi nedenleri nelerdir?

  1. Demokrat Parti – Ordu ilişkisi
  2. 1957 seçimleri
  3. Gizli komiteler ve dokuz subay olayı
  4. CHP kurultayı ve ilk hedefler beyannamesi
  5. Uşak, Topkapı, Kayseri olayları
  6. İhtilal beyannameleri
  7. 28-29 Nisan olayları

27 Mayıs darbesinin Türkiye’ye etkileri

  • 1961 anayasası tarafından gelen haklar gereksiz görüldü
  • Tarikatlar ve cemaatlerin sayısı arttırıldı ‘’Yeşil Kuşak’’ projesi yürürlüğe girdi
  • Okur yazarlık oranı düştü. Birçok kişi okullara ve eğitime karşı geldi
  • Kürt birliği yükseltildi
  • TSK içerisinde gruplaşmalar başladı ve gerilimler arttı
  • Ekonomi gereği yaşanan sorunlar arasından istikrarsızlık yer aldı
  • Sağ görüşlü kişilerin üzerine baskı yapıldı ve seçimlerde bu durumdan etkilendi.

DARBEDEN ESİNLENİLEREK HAZIRLANAN ESERLER

a) Filmler

  • Otobüs Yolcuları (1961)
  • Devrim Arabaları (2008)
  • Memlekette Demokrasi Var (2010)
  • Hükümet Kadın (2013)
  • Mucize (2014)

b) Diziler

  • Hatırla Sevgili
  • Ben Onu Çok Sevdim

TÜM DETAYLARIYLA 29 MAYIS ASKERİ MUHTIRASI

Muhabirin topladığı bilgiler üzerine tarihe bir utanç olarak geçen 27 Mayıs 1960 darbesiyle Anayasa ve TBMM feshedilirken ülkenin başbakanı ve iki bakanı ise idam edildi. 1960 yılında Türkiye Cumhuriyeti 37 yaşındaydı. İktidarda, 10 yıl önce ülkedeki tek parti devrine son veren DP bulunuyordu. Başbakan koltuğunda 14 Mayıs 1950 ve 2 Mayıs 1954 seçimlerden lider bulunan Adnan Menderes oturuyordu, Cumhurbaşkanı ise Celal Bayar'dı.

7 partinin katıldığı 14 Mayıs 1950'deki seçimlerde, DP ilk büyük zaferini kazanmış, yüzde 53 oy ve 416 milletvekili ile meclise girmiş, CHP ise ancak 69 kişinin oyunu kazanabilmişti.

DP'nin ilk zamanlarında meydana gelen en önemli işlerinin başında, Türkçe okunan ezanın tekrar Arapça okunmasına dair kanunun Meclis'e sunulup kabul edilmesi gelmişti.

1957 SEÇİMLERİ VE 9 SUBAY OLAYI

DP, 1957 seçimlerinde beklenenler karşılanmaması durumunda sadece 424 sandalye kazanmayı başardı. Yapılan seçimlerden belli süre sonra "9 Subay Olayı", ordu içinde bir grup subayın hükümete komplo hazırlamak halinde yargı yoluna gidildi. DP'nin iktidara gelmesinin ardından bir grup subayın ordu içinde kurduğu örgüt, 1950'li yılların ikinci yarısında genişlemeye başladı. DP kısa süre içerisinden uzun bir yol kaydetti.

Hükümet tarafına gelen ihbar doğrultusunda ortaya çıkan grup, DP iktidarına karşı darbe düzenlemek amacıyla kurulmuştu. 9 Subay Olayı, yaklaşık 3 yıl İstanbul'da etkinlik gösteren, ordu içindeki gizli örgütün kısa dönemde zayıflamasıyla son buldu.

ANKARA RADYOSUNDAN OKUNAN BİLDİRİYLE ''İHTİLAL'' DUYURULDU

Yaşanan durumlardan sonra rahatsız olunması halinde Türk Silahlı Kuvvetleri içerisindeki bazı general ve subayların oluşturduğu 38 kişilik Milli Birlik Komitesi, "DP'nin ülkeyi gitgide bir baskı rejimine ve kardeş kavgasına götürdüğü" gerekçelerini ileri sürerek 27 Mayıs sabahı yönetime tepkiler gelerek düşürüldü. Kurmay Albay Alparslan Türkeş tarafından Ankara Radyosundan okunan bildiriyle ''ihtilal'' duyuruldu. Bildiride şunlar ifade edildi;

"Bugün demokrasimizin içine düştüğü buhran ve son müessif hadiseler dolayısıyla kardeş kavgasına meydan vermemek maksadıyla Türk Silahlı Kuvvetleri, memleketin idaresini ele almıştır. Bu harekata, Silahlı Kuvvetlerimiz partileri, içine düştükleri uzlaşmaz durumdan kurtarmak ve partiler üstü tarafsız bir idarenin nezaret ve hakemliği altında en kısa zamanda adil ve serbest seçimler yaptırarak idareyi, hangi tarafa mensup olursa olsun, seçimi kazananlara devir ve teslim etmek üzere girişmiş bulunmaktadır."

ANAYASA VE TBMM FESHEDİLDİ

"Ülkenin gitgide baskı rejimine götürüldüğü" sözleriyle gereksiz açıklamalar yapıldı. Milli Birlik Komitesi tarafından gerçekleştirilen darbe sonrasında, bütün antidemokratik yöntemler devreye girdi ve ortalık karıştı.

Milli Birlik Komitesi, Anayasa ve TBMM'yi feshetti, siyasi faaliyetleri askıya aldı, Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Başbakan Adnan Menderes, hükümet üyeleri, DP'li milletvekilleri, Genelkurmay Başkanı Orgeneral Rüştü Erdelhun ile asker ve bazı üst düzey kamu görevlileri gözaltına alındı. Adnan Menderes, aynı gün yurt gezisi kapsamında bulunduğu Kütahya'da Albay Muhsin Batur tarafından gözaltına alınarak Ankara'ya götürüldü ve daha sonra diğer tutuklu DP üyeleriyle Yassıada'da tutuklu tutuldu.  Yassıada'daki yargılamalar, 14 Ekim 1960'ta başlayıp 15 Eylül 1961'de karara bağlandı. Bütün kararlar ve belgeler bir araya getirilerek 19 dosyada davalar toplandı, "anayasayı ihlal" davasıyla birleştirildi. 592 sanıktan 288'i için idam istendi. Kararı açıklayan Yüksek Adalet Divanı, 15 sanığı idam cezasına çarptırdı. Eski Cumhurbaşkanı Celal Bayar, eski Başbakan Adnan Menderes, eski Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu, eski Maliye Bakanı Hasan Polatkan'ın idam kararları oy birliğiyle alındı. Celal Bayar hakkındaki karar, yaş haddi nedeniyle müebbet hapis cezasına çevrildi.

YASSIADA, "DEMOKRASİ VE ÖZGÜRLÜKLER ADASI" YAPILDI

TBMM tarafından 11 Nisan 1990'da kabul edilen bir kanunla Adnan Menderes ve onunla idam edilen arkadaşlarının itibarları iade edildi. Aynı kanun uyarınca Adnan Menderes, Hasan Polatkan ve Fatin Rüştü Zorlu'nun naaşları, 17 Eylül 1990'da İmralı'dan alınarak devlet töreniyle birlikte değerli siyasetçilerinde defin işlemleri Vatan Caddesi’nde yapılan anıtlara taşındı. 27 Mayıs 1960 darbesinin ardından 592 kişinin yargılandığı ve bu yargılamaların sonunda Başbakan Adnan Menderes, Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan'ın idam edilmesine onay çıktıktan sonra  Marmara'daki Yassıada ise darbenin 60. yıl dönümünde Demokrasi ve Özgürlükler Adası adıyla açıldı.

 

 


Son Güncelleme: 27.05.2021 09:21
Takip Et:
Yorumlar
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

Popüler Haberler